Motor Yağı Değişimi Ne Zaman Yapılır

İlk arabamı aldığımda motor yağı konusunda bildiğim tek şey "ara sıra değişmesi gerekiyor" idi. Sonra bir yaz günü, uzun bir yolculuğun ortasında motorun sesinin değiştiğini fark ettim ve o gün yağ çubuğunu ilk kez gerçekten anlayarak elime aldım. O günden bugüne öğrendiklerimi, konuya yeni başlayan birine anlatır gibi sırayla yazıyorum.

Motor yağı aslında ne yapıyor?

Motor yağını sadece "kayganlaştırıcı" diye düşünmek eksik kalıyor. Kaputun altında dört ayrı işi birden üstleniyor:

• Yağlama: Piston, segman, krank yatakları gibi metal parçaların birbirine değmesini engelliyor. Yağ filmi incelirse aşınma başlıyor.
• Soğutma: Soğutma sıvısının ulaşamadığı bölgelerdeki ısıyı alıp karter tarafına taşıyor. Bu yüzden soğutma sistemiyle birlikte düşünülmesi gereken bir şey.
• Temizlik: Yanma sonucu oluşan kurum ve metal partikülleri askıda tutup filtreye götürüyor. Yağın zamanla siyahlaşması tam olarak bu işi yaptığının göstergesi.
• Sızdırmazlık ve korozyon koruması: Segman-silindir arasındaki boşluğu kapatıyor, uzun süre çalışmayan motorun içinde paslanmayı yavaşlatıyor.

Yağ zamanla kimyasal olarak yorulur. İçindeki katık paketi tükenir, viskozitesi bozulur. Yani "hâlâ dolu, o zaman iyidir" mantığı burada işlemiyor.

Adım adım: Yağ seviyesini nasıl kontrol ediyorum

1. Aracı düz zemine alıyorum. Eğimli yerde ölçüm yanlış çıkıyor; ben bunu birkaç kez rampada deneyip yanıldıktan sonra öğrendim.
2. Motoru bekletiyorum. Soğuk motorda ya da durduktan sonra 10-15 dakika beklediğimde yağ kartere iniyor. Motor çalışırken ölçüm yapmıyorum.
3. Kaputu açıp yağ çubuğunu buluyorum. Genelde renkli, halka biçimli bir tutamağı var. Çekip çıkarıyorum, temiz bir bezle siliyorum.
4. Çubuğu sonuna kadar geri sokup tekrar çekiyorum. Şimdi yağ izi net görünür. Alt (MIN) ve üst (MAX) işaretinin arasında, tercihen üst çizgiye yakın olmasını istiyorum.
5. Yağın rengine ve dokusuna bakıyorum. Kahverengi-siyah normal. Ama süt kahvesi gibi açık ve köpüklüyse su karışması akla gelir; parmakla ovduğumda kum gibi tanecik hissediyorsam bu iyi bir haber değil.
6. Eksikse aynı tip yağla azar azar ekliyorum. Doldurma kapağından 100-200 ml ekleyip birkaç dakika bekliyor, tekrar ölçüyorum. Fazla doldurmak eksik bırakmaktan daha zararlı olabiliyor.
7. Kapağı ve çubuğu düzgün oturtup zemine bakıyorum. Aracı park ettiğim yerde damla var mı diye kontrol etmek bende alışkanlık oldu.

Bu kontrolü ben ayda bir, uzun yola çıkmadan önce ise mutlaka yapıyorum. Lastik havasını, soğutma sıvısını ve akü bağlantılarını da aynı anda gözden geçirmek zaman kazandırıyor.

Motor yağı değişim aralığı nasıl belirlenir?

En doğru cevap her zaman aracın kullanım kılavuzunda yazıyor. Üretici hem kilometre hem de süre verir; hangisi önce dolarsa o geçerli olur. Yağ tipine göre kabaca şöyle bir çerçeve var:

Kilometre az olsa bile yılda en az bir kez değiştiriyorum. Çünkü kısa mesafelerde motor tam ısınmadan duruyor, yağın içinde yakıt ve nem birikiyor. Bu birikim kilometreye bakmaz.

Şu koşullarda aralığı kısaltmak gerekiyor: sürekli şehir içi kısa yolculuk, çok tozlu ortam, sık dur-kalk trafiği, römork çekme, uzun rölanti süreleri, aşırı sıcak veya çok soğuk iklim. Ben yoğun şehir içi kullandığım dönemde üreticinin verdiği rakamın yaklaşık dörtte birini kısarak gidiyordum ve motor sesi belirgin şekilde daha sakin kalıyordu.

Bir de şu var: yağ değişiminde yağ filtresini de birlikte değiştiriyorum. Eski filtreyi bırakmak, yeni yağı kirli bir süzgeçten geçirmek anlamına geliyor. Hava filtresi ve kabin filtresini de aynı bakımda kontrol etmek, ayrı ayrı servise gitmekten kurtarıyor.

Sık yapılan hatalar

• Yanlış viskozite kullanmak. 5W-30 isteyen motora 10W-40 koymak "daha kalın, daha iyi korur" demek değil. Kılavuzdaki spesifikasyona ve üretici onayına bakıyorum.
• Fazla yağ doldurmak. Seviye MAX'ı geçtiğinde krank yağı köpürtür, basınç düşer, keçelerden sızma başlar. Eksik kalmasından daha maliyetli çıkabiliyor.
• Sadece kilometreye bakmak. Az yol yapan araçta yağ takvimle de yaşlanıyor.
• Yağ eksiliyorsa üstüne ekleyip geçmek. Sürekli eksilme bir belirti; kaçak mı, yakıyor mu diye araştırmak gerekiyor.
• Farklı marka ve tipleri karıştırmak. Zorunlu durumda tolere edilir ama alışkanlık yapmıyorum, ilk fırsatta tam değişim yapıyorum.
• Uyarı lambasını seviye göstergesi sanmak. Kırmızı yağ lambası basınç uyarısıdır; yandığında yol kenarına çekip motoru durdurmak gerekir.
• Eski yağı yere veya kanalizasyona dökmek. Kapalı bir kapta toplayıp toplama nokt