Periyodik Muayene Kontrol Listesi

İlk arabamı aldığım yıl, muayene randevusuna giderken içimde tuhaf bir gerginlik vardı. Aracın nesi var nesi yok bilmiyordum; istasyonda birileri kaputu açıp bakacak, ben de yanında öğrenci gibi bekleyecektim. O gün far ayarından döndüm ve eve gelirken şunu düşündüm: keşke elimde basit bir liste olsaydı. Yıllar içinde o listeyi kendim yazdım, defalarca düzelttim. Şimdi paylaşacağım şey tam olarak o: hem resmi muayeneye hazırlanırken hem de dönemsel kontrollerde işinize yarayacak bir araç muayene kontrol listesi.

Ben bu listeyi iki başlıkta düşünüyorum. Birincisi istasyonda bakılan şeyler, ikincisi istasyonda bakılmadığı halde arabanın ömrünü belirleyen şeyler. İkisini birlikte takip edince muayene, korkulacak bir sınav olmaktan çıkıp rutin bir kontrole dönüşüyor.

Adım adım kontrol listesi

1. Aydınlatma ve sinyalleri tek tek dene

   Muayenede en çok takılan yer burası. Aracı bir duvarın karşısına çekip kısa far, uzun far, sis, sinyaller, dörtlü flaşör, plaka lambası ve fren lambalarını sırayla deniyorum. Fren lambası için birinden yardım istemek en kolayı; kimse yoksa geceleyin duvara yakın park edip pedala basınca yansımayı görebiliyorsunuz. Bir ampul yanmıyorsa, çoğu araçta değişimi on dakikayı geçmeyen bir iş.

2. Lastiklere gerçekten eğil, bak

   Diş derinliği, yanak çatlakları, düzensiz aşınma ve hava basıncı... Dört lastiği de kontrol ediyorum, stepneyi de unutmuyorum. Tek taraflı aşınma varsa bu genelde rot-balans işaretidir ve sadece lastiği değiştirmek sorunu çözmez. Lastik bakımı ve değişim konusunu ayrı bir yazıda detaylandırdım, ama muayene öncesi asgari şart: dişler yasal sınırın üzerinde ve tüm lastikler aynı ölçüde.

3. Fren sistemini yol üzerinde ve durakken sına

   Boş bir yolda 40-50 km/s hızda fren yaptığımda araç bir tarafa çekiyor mu, direksiyon titriyor mu, pedal süngerleşiyor mu diye dinliyorum. Sonra kaputu açıp fren hidroliği seviyesine ve sıvının rengine bakıyorum. Koyu kahverengiye dönmüşse değişim vakti gelmiş demektir. El freninin de belirli bir çekişte tutması gerekiyor; muayenede fren kuvvetleri ölçülüyor.

4. Motor bölmesindeki sıvıları sırayla oku

   Motor yağı çubuğu, soğutma sıvısı deposu, cam suyu, fren hidroliği ve varsa hidrolik direksiyon sıvısı. Hepsini soğuk motorda ve düz zeminde kontrol ediyorum. Motor yağının seviyesi kadar rengi ve kıvamı da bilgi veriyor. Soğutma sıvısında yağlı bir film ya da paslı bir görüntü varsa iş sadece ekleme değil, araştırma gerektirir.

5. Kayışları ve hortumları elle yokla

   Aksesuar kayışında çatlak, tüylenme, parlama var mı diye bakıyorum. Soğuk çalıştırmada duyulan ciyaklama sesi bana genelde kayış ya da gergi rulmanını işaret ediyor. Radyatör hortumlarını sıkıyorum: aşırı yumuşak ya da taş gibi sertleşmişse ömrünü tamamlamış.

6. Filtreleri takvime bağla

   Hava filtresi motorun nefesi, kabin filtresi ise benim nefesim. İkisi de kilometre ya da yıl bazında değişiyor. Kabin filtresini kışa girmeden değiştirmek, camların buğulanmasını gözle görülür ölçüde azaltıyor.

7. Akü ve şarj sistemini kontrol et

   Kutup başlarındaki beyaz-mavi tortuyu temizliyorum, kabloların sıkılığını kontrol ediyorum. Marş yavaşlamaya başladıysa ya da akü üç dört yılı geçtiyse ölçüm yaptırmak en mantıklısı. Muayenede akü sorun çıkarmaz ama yolda bırakır.

8. Süspansiyon ve direksiyona ses testi yap

   Kasisten geçerken "tak tak" sesi, virajda fazla yatma, frende ön kısmın aşırı dalması amortisör yorgunluğunun tipik işaretleri. Aracı iterek zıplatma testi kaba bir yöntem ama fikir veriyor: bıraktığınızda bir kez toparlanıp durması gerekiyor. Direksiyonda boşluk ya da ses varsa rot ve rotil kontrolü şart.

9. Egzoz, cam, silecek ve iç donanımı gözden geçir

   Egzozdan anormal renkte duman, kaçak sesi ya da titreşim; ön camda görüş alanına giren çatlak; silecek lastiklerinde iz bırakan aşınma; emniyet kemerlerinin sağlıklı kilitlenmesi ve korna. Bunlar küçük görünür ama muayenede tek tek not edilir.

10. Evrakları ve arıza lambalarını hazırla

    Ruhsat, zorunlu trafik sigortası ve varsa egzoz emisyon ölçümü. Gösterge panelinde yanan bir arıza lambası varsa muayeneden önce nedenini öğrenmek gerekiyor; ışığı görmezden gelerek gitmek çoğu zaman boşa yol demek.

Hangi kontrol ne sıklıkla?

Sık yapılan hatalar

• Muayeneden bir gün önce koşuşturmak. Ampul bulunur, balata bulunmaz. Ben iki hafta önce listeyi geçiyorum.