Direksiyonda Oyunluğu Bulup Çözmek

İlk arabam eski bir sedan'dı ve düz yolda giderken direksiyonu bir saniye bıraktığımda araç kendiliğinden sağa kayıyordu. Uzun süre bunu "yol eğimi" diye geçiştirdim. Sonra bir gün direksiyonu yerinde tutup sağa sola çevirdiğimde, tekerlekler hiç kıpırdamadan yaklaşık iki parmak boşluk olduğunu fark ettim. İşte o boşluğa direksiyonda oyunluk deniyor ve fark ettiğim gün öğrendiğim şey şu oldu: bu boşluk kendi kendine geçmiyor, sadece büyüyor.

Bu yazıda kendi kafa yorup öğrendiğim yöntemi anlatacağım. Amaç, servise gitmeden önce boşluğun nereden geldiğini kabaca tespit edebilmek. Bir arıza tespiti mühendisliği değil bu; ama "araba çekiyor" deyip gitmek yerine "rot başında boşluk var galiba" diyerek gitmek hem paranızı hem zamanınızı koruyor.

Oyunluk Tam Olarak Nedir?

Direksiyon simidini çevirdiğinizde hareket, direksiyon mili üzerinden kutuya, oradan rotlara ve tekerleklere iletilir. Bu zincirdeki her bağlantı noktası zamanla aşınır. Aşınan yerde milimetrik boşluklar oluşur ve bu boşluklar simide geldiğinde birkaç santime dönüşür. Yani simitteki üç parmaklık boşluk, aslında rot başındaki bir milimetrelik aşınmanın büyütülmüş hâlidir.

Normal kabul edilen bir miktar boşluk her araçta vardır. Kural olarak simidin çevresinde bir buçuk-iki santimi geçen, tekerlekleri hiç hareket ettirmeyen serbest hareket beni şüphelendirir. Kremayer tipi direksiyonlarda bu değer daha da azdır; neredeyse hiç boşluk hissetmemeniz gerekir.

Adım Adım Kontrol

1. Önce lastikleri eleyin. Kayma probleminin en sık sebebi oyunluk değil, hava basıncı farkıdır. Dört lastiği de soğukken kontrol edin, aynı basınca getirin. Lastik bakımı tarafında diş derinliği ve düzensiz aşınma da bakılması gereken şeyler; bir taraf içten yeniyorsa zaten rot-balans sorunu var demektir.
2. Düz yol testini doğru yapın. Yolun ortasında, mümkünse yeni asfaltta, saatte 50-60 km hızda direksiyonu iki saniye serbest bırakın. Türkiye'deki yolların çoğu suyun akması için sağa eğimlidir, hafif sağa kayma normaldir. Aynı yolda ters yönde de deneyin. İki yönde de aynı tarafa kayıyorsa sorun araçtadır.
3. Motor çalışırken simit testi. Araç dururken, motor çalışır hâlde, direksiyonu çok yavaşça sağa sola oynatın. Bir yardımcınız ön tekerleğe baksın. Simit hareket edip tekerlek kıpırdamadığı aralık, sizin oyunluk miktarınızdır. Bunu telefonla kaydedip sonra izlemek çok işe yarıyor.
4. Aracı kaldırıp tekerlekten sallayın. Krikoyla ön tarafı kaldırın, mutlaka takoz ve sehpa kullanın. Tekerleği saat 3 ve 9 yönlerinden tutup içeri-dışarı sallayın. Tık tık diye boşluk hissediyorsanız rot başı veya rot mili şüphelisidir. Aynı tekerleği saat 12 ve 6 yönlerinden sallayın; buradaki boşluk genelde rotil veya teker rulmanı anlamına gelir.
5. Yardımcıyla göz kontrolü. Siz aşağıdayken biri simidi hafifçe sağa sola oynatsın. Rot başındaki kauçuk körüğün olduğu mafsala bakın: kol hareket ediyor ama porya dönmüyorsa, boşluk tam orada demektir. Aynı şekilde kremayer körüğünün yırtık olup olmadığına da bakın; yırtık körük içeri toz alır ve mekanizmayı bitirir.
6. Direksiyon sıvısını kontrol edin. Hidrolik sistemli araçlarda seviye düşükse direksiyon ağırlaşır, boşluk hissi ve titreme artar. Depo seviyesine ve sıvının rengine bakın; koyulaşmış, yanık kokan sıvı değişmelidir. Direksiyon sistemi bakımı konusunda ayrıntılı anlattığım gibi, kaçak varsa önce onu bulmak gerekir.
7. Direksiyon kolonunu ve rekorları unutmayın. Bazen boşluk aşağıda değil, tam ayaklarınızın üstündedir. Simidi hafif yukarı-aşağı ve ileri-geri oynattığınızda tıkırtı geliyorsa kolon rulmanı ya da alt mafsal aşınmış olabilir.

Belirtiye Göre Olası Kaynak

Sık Yapılan Hatalar

• Sadece rot ayarı yaptırmak. Boşluklu parça varken yapılan ayar birkaç yüz kilometrede bozulur. Önce parça, sonra ayar.
• Sesi radyoyla bastırmak. Kulağınız en iyi arıza tespit aletinizdir. Camı açıp, radyoyu kapatıp, boş bir otoparkta yavaşça kasis geçmek çok şey anlatır.
• Krikoyu tek başına güvenmek. Tekerleği sallarken araç oynar. Sehpa ve takoz kullanmadan altına girmeyin, ben bunu bir kez korkuyla öğrendim.
• Amortisörü unutmak. Ölmüş amortisör de yol tutuşunu bozar ve insan bunu "direksiyon boşluğu" sanır. Amortisör ömrü ayrı bir konu ama iki sorun birbirine çok benziyor.
• Ucuz parça takmak. Rot başı ve rotil güvenlik parçasıdır. Kopması durumunda tekerlek yönetiminizi tamamen kaybedersiniz.